Brak rachunku walutowego a różnice kursowe

Coraz więcej przedsiębiorców współpracuje z zagranicznymi kontrahentami. W praktyce nie zawsze wiąże się to z koniecznością posiadania rachunku walutowego. Wielu właścicieli firm korzysta wyłącznie z konta w złotówkach, na które trafiają płatności w walucie obcej i z którego następnie regulują zobowiązania. Taka sytuacja rodzi jednak konsekwencje podatkowe, ponieważ powstają różnice kursowe. Warto wiedzieć, jak je prawidłowo ująć w księdze przychodów i rozchodów.

✅Na czym polegają różnice kursowe

Podatkowe różnice kursowe powstają na podstawie art. 24c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dodatnie różnice kursowe zwiększają przychód, a ujemne zwiększają koszty uzyskania przychodu. W praktyce różnice te wynikają z porównania wartości należności i zobowiązań w walucie obcej, przeliczonych według średniego kursu NBP oraz kursu faktycznie zastosowanego w dniu zapłaty lub otrzymania płatności.

Dodatnie różnice kursowe pojawiają się, gdy np. przychód w dniu uzyskania okazuje się wyższy niż w momencie jego powstania. Z kolei ujemne występują, gdy koszt poniesiony w dniu zapłaty jest większy od wartości z dnia jego ujęcia w księgach.

Zasady przeliczania i stosowane kursy

Średni kurs NBP, o którym mowa w przepisach, oznacza kurs z ostatniego dnia roboczego przed dniem uzyskania przychodu lub poniesienia kosztu. Warto pamiętać, że dniem zapłaty jest moment faktycznego uregulowania zobowiązania, niezależnie od jego formy.

Przy obliczaniu różnic kursowych stosuje się kurs faktyczny w przypadku zakupu lub sprzedaży waluty oraz w momencie zapłaty zobowiązań i wpływu należności. Jeśli nie można zastosować kursu faktycznego, bierze się pod uwagę średni kurs NBP z dnia poprzedzającego daną operację.

Księgowanie różnic kursowych

Różnice kursowe księguje się w podatkowej księdze przychodów i rozchodów osobno dla każdej operacji.

• dodatnie ujmuje się w kolumnie 8 „Pozostałe przychody”
• ujemne w kolumnie 13 „Pozostałe wydatki”

Podstawą do dokonania wpisu jest najczęściej wyciąg bankowy, uzupełniony o wyliczenie różnic kursowych, albo dowód sporządzony przez podatnika.

Otrzymanie należności

Wpływ środków w walucie obcej na rachunek złotówkowy wycenia się po kursie faktycznym banku z dnia wpływu, zwykle jest to kurs kupna waluty. Różnice kursowe powstają z porównania tej wartości z wartością przeliczoną po średnim kursie NBP z dnia poprzedzającego powstanie przychodu. Mogą one być dodatnie lub ujemne, w zależności od zmiany kursu.

Zapłata zobowiązań

Gdy przedsiębiorca reguluje swoje zobowiązania w walucie obcej z rachunku złotówkowego, bank przelicza środki po kursie sprzedaży waluty z dnia zapłaty. Jeśli koszt z dnia poniesienia jest niższy od wartości z dnia zapłaty, powstaje ujemna różnica kursowa. W odwrotnej sytuacji różnica będzie dodatnia.

Kiedy różnice kursowe nie powstają

Aby różnice kursowe mogły być ujęte w księgach, zarówno przychód, jak i koszt muszą być wyrażone w walucie obcej. Jeśli jednak na konto złotówkowe wpłynie płatność w złotych za fakturę w walucie obcej lub zobowiązanie zostanie opłacone w złotych, nie powstaną podatkowe różnice kursowe.

Przykład

Przedsiębiorca kupił towary za 5000 euro 26 sierpnia 2025 roku. Koszt według średniego kursu NBP z dnia poprzedniego wyniósł 21 313,50 zł. Zapłata nastąpiła 10 września 2025 roku, po kursie 4,35 zł za euro, co dało 21 750 zł. Różnica między tymi wartościami wyniosła 436,50 zł i stanowiła ujemną różnicę kursową.

W księdze podatnik ujął wartość zakupu w kolumnie 10 „Zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu”, a różnicę kursową w kolumnie 13 „Pozostałe wydatki”.

🟡 Podsumowanie

Brak rachunku walutowego nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku prawidłowego rozliczania różnic kursowych. Każda operacja związana z należnościami i zobowiązaniami w walucie obcej musi zostać odpowiednio ujęta w księdze. Prawidłowe rozliczenie tych różnic ma wpływ na wysokość przychodów i kosztów podatkowych, dlatego warto zwracać uwagę na kursy stosowane przez bank oraz terminy zapłat.

📌Źródła

• Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 24c;
• Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23.12.2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów;
• Gazeta Podatkowa nr 75 (2263) z dnia 18.09.2025, str. 21.