Urzędnicy skarbowi jako klienci incognito czym są nabycia sprawdzające i jakie mogą mieć konsekwencje

W sezonie letnim wiele punktów handlowych i usługowych przeżywa wzmożony ruch. To również okres, w którym organy skarbowe częściej przeprowadzają nabycia sprawdzające – zakupy dokonywane przez urzędników skarbowych w sposób niewzbudzający podejrzeń, bez ujawnienia tożsamości. Tego typu działania mają na celu sprawdzenie, czy sprzedawcy prawidłowo ewidencjonują sprzedaż i wydają paragony. Choć kontrola ta nie jest formalnie kontrolą podatkową, jej konsekwencje mogą być dla sprzedawcy bardzo dotkliwe.

Zakupy pod przykrywką kto może je przeprowadzać

Do przeprowadzania tzw. nabyć sprawdzających uprawnieni są pracownicy urzędów skarbowych oraz funkcjonariusze i pracownicy urzędów celno-skarbowych. Ich działania obejmują całe terytorium kraju i nie wymagają wszczynania formalnej kontroli. Podstawa prawna tych działań znajduje się w art. 94k ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.

Celem zakupu jest weryfikacja prawidłowego ewidencjonowania sprzedaży przy użyciu kasy rejestrującej oraz sprawdzenie, czy klientowi wydano paragon fiskalny. Wydatki na ten cel są pokrywane z funduszu nabycia sprawdzającego, a płatność może być dokonana zarówno kartą służbową, jak i gotówką. Maksymalna kwota jednorazowego zakupu nie może przekroczyć 2000 zł.

Jak wygląda przebieg takiego nabycia?

Po zakończeniu zakupu urzędnik identyfikuje się, informuje sprzedającego o charakterze transakcji oraz przekazuje pouczenia o jego prawach. Towar zazwyczaj podlega zwrotowi razem z paragonem i żądaniem zwrotu zapłaconej kwoty. Wyjątkiem są produkty, które nie mogą zostać ponownie sprzedane (np. artykuły spożywcze) lub te, które stanowią dowód przestępstwa bądź wykroczenia skarbowego. W takich przypadkach towar nie podlega zwrotowi, ale zapłata musi zostać oddana.

• W przypadku usług, takich jak np. fryzjerstwo, nie ma możliwości zwrotu, jednak jeżeli usługa nie została wykonana, przedsiębiorca jest zobowiązany do oddania pieniędzy.

Dokumentacja po kontroli

Zakończenie nabycia sprawdzającego dokumentowane jest odpowiednio – notatką służbową lub protokołem. Notatka służbowa sporządzana jest w sytuacjach, gdy nie stwierdzono nieprawidłowości. Protokół sporządza się w razie wykrycia uchybień, a także w przypadkach, gdy np. towar nie podlega zwrotowi lub sprzedawca odmawia jego przyjęcia. Zgodnie z art. 94t ust. 1 ustawy o KAS, dokument ten zawiera m.in. dane stron, opis nabycia, wartość towaru, dane z paragonu, a także opis stwierdzonych uchybień.

Dla celów dokumentacyjnych urzędnicy mogą wykorzystywać również nagrania wideo, zdjęcia, kopie dokumentów czy szkice.

Kiedy grozi grzywna

Brak ewidencjonowania sprzedaży lub niewydanie paragonu fiskalnego może skutkować mandatem karnym wystawionym na miejscu lub skierowaniem sprawy do sądu. Podstawą prawną dla takiego działania są przepisy art. 62 § 4 i 5 Kodeksu karnego skarbowego. Mandat może wynieść maksymalnie do pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia, co w 2025 roku daje kwotę do 23.330 zł.

Aby mandat był ważny, sprawca musi wyrazić zgodę na jego przyjęcie i podpisać odpowiedni dokument. Jeśli odmówi – sprawa trafia do sądu, gdzie grzywna może być znacznie wyższa. W skrajnych przypadkach (np. przy przestępstwie skarbowym) kara może wynieść nawet kilkanaście milionów złotych, zależnie od ilości stawek dziennych i wysokości wynagrodzenia minimalnego.

Statystyki ujawniają skalę działań

Według danych przekazanych przez Ministerstwo Finansów, w 2023 roku przeprowadzono ponad 58 tysięcy nabyć sprawdzających, z czego w ponad 13 tysiącach przypadków wykryto uchybienia, co zakończyło się nałożeniem ponad 13 tysięcy mandatów na łączną kwotę ponad 19 milionów złotych. W 2024 roku liczba nabyć oraz mandatów jeszcze wzrosła.

Podsumowanie

Nabycia sprawdzające to skuteczne narzędzie administracji skarbowej, które pozwala szybko wykrywać nieprawidłowości związane z ewidencjonowaniem sprzedaży. Choć ich przeprowadzenie nie wymaga formalnej kontroli, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych dla nieuczciwych sprzedawców. Warto mieć świadomość, że takie działania nie są sezonowym wyjątkiem, lecz codzienną praktyką, szczególnie w miejscach o dużym natężeniu ruchu turystycznego i handlowego.

Źródła:

• Gazeta Podatkowa nr 57 (2245) z dnia 17.07.2025, strona 14;
• Ustawa z dnia 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615 ze zm.);
• Ustawa z dnia 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r. poz. 633);
• Odpowiedź MF z 13 marca 2025 r. na interpelację poselską nr 8255.

Zapraszamy na naszego facebooka i do kontaktu z nami